کشاورزی

اهداف اجرای تناوب زراعی

مهمترين هدف اجراي تناوب زراعي، افزايش توليد محصولات زراعي مي باشد که با دنبال کردن اهداف زير قابل دستيابي است:

۱-حفظ و افزايش حاصلخيزي خاک

محصولاتي که در يک برنامه تناوبي قرار مي­گيرند، بايد حتي المقدور از نظر نياز غذايي، آبي و شکل ريشه تفاوت داشته باشند، چرا که بعضي از گياهان، برخي مواد غذايي را بيشتر از ساير مواد جذب و مصرف مي­نمايند. (گندم با ٣تن عملکرد، تقريبا ٦٢ کيلوگرم ازت جذب ميکند)

 همچنين بعضي از گياهان زراعي داراي ريشه­ هاي سطحي و بعضي ديگر داراي ريشه­ هاي عميق هستند، بنابراين بايد از کشت پشت سرهم گياهاني که داراي ريشه­ هاي هم شکل و هم عمق هستند خودداري نمود. در يك برنامه تناوبي صحيح و اصولي، بايد حداقل يك گياه از خانواده بقولات (يونجه، شبدر، لوبيا و…) وجود داشته باشد. اين گياهان ازت هواي موجود در خاک را جذب و ذخيره کرده و باعث افزايش ازت خاک مي شوند. بدین ترتیب خاك حاصلخيزتر شده و عملكرد نيز، به طور چشمگيري افزايش خواهد يافت.

وجود گياهي مانند کلزا در برنامه تناوبي با گندم داراي محاسنی به شرح ذيل است:

افزايش حداقل ١٥% عملکرد كشت گندم بعدازكشت کلزابراساس تحقيقات علمي انجام شده کنترل علف­هاي هرز باريک برگ گندم کاهش جمعيت آفات گندم با قطع دوره زندگي آفات کاهش بيماريهاي گندم به دو دليل:

۲-عدم ميزباني عوامل بيماري­ زا ترشح مواد از بين برنده عامل بيماري در خاک

افزايش حاصلخيزي خاک به دليل پوسيده شدن سريع بقايا و کلش آن کاهش ريسک توليد در يک سال زراعي با کاشت دو محصول متفاوت بهبود ساختمان خاک به علت داشتن ريشه هاي ضخيم و طويل و همچنين افزايش مواد آلي خاک

(کلزا به ازاء توليد هر تن دانه١٢تا
١٥کيلوگرم فسفر ٧٠ کيلو ازت، ٢٥ کيلو پتاسيم، ٣٠ کيلو منيزيم از خاک جذب مي کند.)

۳-جلوگيري از زياد شدن مواد سمي در خاک

ريشه بعضي از گياهان، مواد سمي ترشح مي کند که ممکن است اين مواد مدتي در خاک باقي بمانند. اگر اين نوع گياهان زراعي، مداوم در يک زمين کشت شوند، مقدار مواد سمي در خاک زياد شده و ممکن است براي خود آن گياه و حتي براي بعضي گياهان زراعي ديگر خطرناک باشد. همچنين پوسيده شدن باقيمانده بعضي از گياهان زراعي در خاک باعث توليد مواد سمي مشخصي شده که منجر به کاهش رشد و نمو گياهان زراعي ديگر مي­شود. به عنوان مثال، در نتيجه پوسيده شدن کاه يولاف و گندم، شاخ و برگ سويا و ساقه هاي ذرت و سورگوم، مواد سمي توليد مي شود. کشت متوالي اين نوع محصولات در يک زمين باعث افزايش تدريجي مواد سمي در خاک و در نتيجه خاک به تدريج قابليت کشت را از دست مي دهد.

 ۴-جلوگيري از فرسايش خاک

بعضي از گياهان مانند سير و پياز، سطح خاک مزرعه را به خصوص در ابتداي دوره رشد، به خوبي نمي­پوشانند و در نتيجه باران­هاي شديد و يا بادهاي تند، قسمت فوقاني خاک زراعي را جابجا يا حتي از مزرعه خارج مي­کند. علاوه بر این، بعضي از محصولات زراعي به آب بيشتري نياز دارند و در آبياري­هاي سنگين بخصوص آبياري کرتي و نشتي، خاک مزرعه جابجا شده و از دسترس خارج شده يا مواد غذايي خاک به مرور از لايه­هاي زراعي شسته و به قسمت­هاي زيرين خاک منتقل مي­شود. اين جابجايي­ها را فرسايش گويند. حال يک تناوب زراعي صحيح مي تواند تا حدودي از فرسايش جلوگيري نمايد.

بعضي از گياهان علوفه­اي بوسيله ساقه و بر گ­هاي فراوان خود، تقريبا سطح خاک را به طور کامل پوشانده و خاك را از فرسايش آبي و بادي حفظ مي­کنند. گياهاني که ريشه افشان و سطحي دارند (مثل گندم و جو)، خاک سطحي را به وسيله ريشه هاي خود نگه داشته و از جابجايي خاک سطحي جلوگيري مي­کنند.

۵-کنترل علف­هاي هرز

اگر در يک زمين، هميشه يک محصول يا محصولات هم خانواده مثل گندم و جو کشت شود، شرايط محيطي براي رشد و نمو بعضي از علف­هاي هرز مناسب می گردد. بدین صورت جمعيت آن نوع علف هرز به مرور زياد شده و خسارت بسیاری به بار می­ آورند. در صورتي که تناوب مناسب، اجرا شود، شرايط محيطي براي رشد علف هرز، نامناسب مي شود. از طرفي در سالي که گياهان وجيني کشت مي شوند، به طور مکانيکي با علف­هاي هرز مبارزه جدي تري به عمل مي آيد. همچنين در يک تناوب زراعي کشت گياهاني که رشد سريعي دارند به کنترل علفهاي هرز کمک مي کنند، در نتيجه رشد سريع و زياد اين گياهان (گياهان خفه کننده)، علف­هاي هرز در زير ساقه و برگ آنها قرار گرفته و از بين مي روند. مثال: کشت سويا موجب کنترل علف هرز بند واش مي گردد.

 ۶-کنترل آفات و بيماريهاي گياهي

هر گياه زراعي، آفات و بيماري­هاي خاص خود را دارد. بنابراين کشت متوالي يک محصول زراعي در يک زمين باعث ازدياد جمعيت آفات و بيماري­هاي مربوط به آن مي شود و خسارت بيشتري به محصول وارد مي­آيد. به عنوان مثال سوسک قهوه اي گندم که از آفات مهم گندم مي باشد، اگر در زميني طي چند سال پشت سر هم گندم و جو کشت شود، جمعيت اين آفت زياد شده و خسارت آن افزايش مي يابد.

نمایش بیشتر

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن